بررسی ساخت‌های دستوری در مجموعه کتاب‌های شیراز بر اساس نظریه پردازش‌پذیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان شناسی و آموزش فارسی به غیرفارسی زبانان، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران

2 گروه زبان شناسی، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی میزان هم‌خوانی ترتیب ارائه ساخت‌های دستوری در مجموعه کتاب‌های آموزش زبان فارسی شیراز (سطوح مقدماتی، پیش‌میانی و میانی) با سلسله مراتب پردازش‌پذیری انجام شد. چارچوب نظری پژوهش، نظریه پردازش‌پذیری است که ترتیب فراگیری ساختارهای زبانی را بر اساس توانایی پردازشی زبان‌آموزان پیش‌بینی می‌کند. با استفاده از روش کیفی از نوع تحلیل محتوا، ساخت‌های دستوری هر سه جلد کتاب شناسایی، و مراحل پردازشی متناظر با آن‌ها تعیین شد. یافته‌ها نشان داد که ترتیب ارائه ساختارهای دستوری در کتاب‌های شیراز با سلسله مراتب پردازش‌پذیری نسبتا هم‌خوانی دارد، هرچند کاملا با آن منطبق نیست. به طور مشخص، در سطوح ابتدایی (شیراز ۱)، ساختارهای ساده‌تر (مراحل ۱ تا ۳ سلسله مراتب) غالب‌اند، در حالی که در سطوح بالاتر (شیراز ۲ و ۳)، ساختارهای پیچیده‌تر بیشتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. با این حال، برخی ساختارهای پردازشی سطح بالا (مانند مطابقت فعل و فاعل) به دلیل الزامی بودن در زبان فارسی برای همه اشخاص و زمان‌ها، از همان سطح مقدماتی ارائه شده‌اند. در نهایت، این پژوهش بر اهمیت تحلیل ساخت‌های دستوری در کتاب‌های آموزش زبان فارسی با توجه به ظرفیت پردازشی زبان‌آموزان تاکید می‌نماید، زیرا این بررسی می‌تواند به شناسایی شکاف‌های احتمالی بین ترتیب یادگیری طبیعی و ترتیب تدریس، و در نتیجه، کمک به بهینه‌سازی محتوای آموزشی منتهی گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع
شهباز، منیره (۱۳۹۸). یادگیری زبان فارسی به مثابة زبان دوم ازمنظر فرضیة مبتدا، فصلنامه مطالعات زبا­­ن­ها و گویش­های غرب ایران، ۴(۷)، ۵۵-۷۲.
آقایی، حمید؛ میردهقان، مهین­ناز؛ صحرائی، رضامراد (۱۴٠۳). تأثیر نوع تکلیف بر کاربرد نشانه­ی مفعولی "را"
در نوشتار فارسی­آموزان غیرایرانی، پژوهش­نامه آموزش زبان فارسی به غیرفارسی­زبانان، ۲(۱٠)، ۱-۱۹. https://doi.org/10.30479/jtpsol.2020.12775.1473
منصوری جوزانی، طلیعه؛ صحرائی، رضامراد (۱۴٠۳). یادگیری و آموزش ساخت سببی زبان فارسی بر اساس نظریه پردازش­پذیری، فصلنامه زبان­کاوی کاربردی،  ۲(۷)، ۵۷-۹۲.
صحرائی،  رضامراد؛ آقایی، حمید؛ طبسی،  سیده فاطمه؛ رستم زاده،  نسترن. (۱۴٠٠).  شیراز ۱. بنیاد سعدی، انتشارات آزفا.
صحرائی،  رضامراد؛ آقایی، حمید؛ طبسی،  سیده فاطمه؛ سلطانی،  مریم؛ رضاپور،  غلامحسین . (۱۴٠٠).  شیراز ۲. بنیاد سعدی، انتشارات آزفا.
صحرائی،  رضامراد؛ آقایی، حمید؛ رضاپور،  غلامحسین؛ سلطانی،  مریم؛ طبسی،  سیده فاطمه. (۱۴۰۱).  شیراز ۳. بنیاد سعدی، انتشارات آزفا.
 
Atar, C. (2021). An analysis of the English textbooks in Turkish primary schools with regard to the Processability Theory. Shanlax International Journal of Education, 9(S1), 117–125. http://dx.doi.org/10.34293/education.v9iS1-May.4007
 
Flymann Mattsson, A. (2019). Morpho-syntactic Development in the Input: A Study of Second Language Learning Textbooks. In R. Arntzen, et al. (Eds.), Processability Approaches to Language Acquisition Research & Teaching (pp. 51-70). John Benjamins.
 
Gholami, A. H., Bayat, A., & Rajabi, P. (2024). Evaluation of English textbooks taught in Iranian secondary high schools: Processability Theory perspective. Journal of Language and Translation, 14(4), 137–148.
 
Lenzing, A. (2008). Teachability and Learnability: An Analysis of Primary School Textbooks. In J. U. Keßler (Ed.), Processability Approaches to Second Language Development and Second Language Learning (pp. 221-244). Cambridge Scholars Publishing.
 
Pienemann, M.(2005). An Introduction to Processability Theory. In M. Pienemann (Ed.), Cross-Linguistic Aspects of Processability Theory (pp 1-60). John Benjamins.
 
Pienemann, M. & Lenzing, A.  (2015).  Processability Theory.  In VanPatten, B. & Williams, J. (Eds.), Theories in Second Language Acquisition (159-179). Routledge.
 
Pienemann, M. (2015). An outline of processability theory and its relationship to other approaches to SLA. Language Learning, 65(1), 123-151. https://doi.org/10.1111/lang.12095
 
Pienemann, M., & Lenzing, A. (2025). Processability Theory (Elements in Second Language Acquisition). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009375931
 
Tang, X. (2019). Learnability of grammatical sequencing: A Processability perspective of textbook evaluation in EFL settings. Chinese Journal of Applied Linguistics, 42(2), 236–257. https://doi.org/10.1515/CJAL-2019-0014
 
Zipser, K. (2012). Processability Theory and pedagogical progression in an Italian textbook. Linguistica, 52(1), 55–68. https://doi.org/10.4312/linguistica.52.1.55-68