تصریف فعل و جایگاه آن در آموزش زبان فارسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای زبانشناسی همگانی زمینه های مورد علاقه: ساخت واژه، مطالعات صرفی فارسی و انگلیسی، نظریه های صرفی

10.22034/maz.2026.23659.1201

چکیده

تبیین ویژگی‌های نظام تصریفی فعل در زبان فارسی و آگاهی از آن موضوع مهمی است که ضروری است در آموزش زبان فارسی به عنوان بخشی از دستور این زبان مورد توجه قرار گیرد. در این راستا، پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به این سوالات است که تصریف فعل در زبان فارسی از چه ویژگی‌هایی برخوردار است و رویکرد صیغگانی چگونه می‌تواند در آموزش تصریف فعل فارسی به‌کار گرفته شود تا به یادگیری پایدار کمک کند. لذا، هدف از این پژوهش، تبیین مفهوم تصریف فعل و جایگاه آن در آموزش زبان فارسی است. این پژوهش با بهره‌گیری از روش توصیفی- تحلیلی و در چارچوب رویکردهای صرفی جدید در دستور زایشی انجام شده و داده‌های پژوهش از میان 133 بُن فعل فارسی انتخاب گردیده است. در تصریف فعل، با اعمال ویژگی‌های تصریفی همانند زمان، وجه، نمود، شخص و شمار بر بُن‌های فعلی و تظاهر این ویژگی‌ها به شکل وندهای تصریفی و در برخی موارد، از طریق فرایندهای آوایی، صیغه‌های فعلی ساخته می‌شوند که فارسی‌آموز لازم است آن‌ها را یاد گیرد. آگاهی‌ از تصریف فعل و عناصر ساختواژی این صورت‌های فعلی و روابط میان آن‌ها می‌تواند به این امر کمک کند که فارسی‌آموز به درستی این صورت‌های فعلی را در بافت واقعی و ارتباطی زبان به کار برد. در این چارچوب، ارائه مدلی صیغگانی برای آموزش تصریف فعل و یادگیری انواع صورت‌های فعلی می‌تواند کار آمد باشد. حاصل آن که، آگاهی ساختواژی فارسی‌آموز نسبت به تصریف فعل و استفاده از رویکرد صیغگانی در آمورش تصریف افعال فارسی می‌تواند یادگیری آن را پایدارتر سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 احمدی گیوی، حسن و انوری، حسن (1389). دستور زبان فارسی 1. ویرایش سوم. انتشارات فاطمی.
 تاج الدین, ضیاءالدین و عشقوی, ملیحه. (1392). آموزش زمان‌های فارسی به غیرفارسی زبانان: مقایسه روش‌های تدریس ساختاری و ارتباطی. علم زبان.1(1).83-108.
 سامعی، حسین (1395). صرف در زبان فارسی. انتشارات کتاب بهار.
 دبیرمقدم، محمد(1392). ساخت‌های سببی در زبان فارسی. پژوهش‌های زبان‌شناختی فارسی(مجموعه مقالات، چاپ سوم). مرکز نشر دانشگاهی.
 صادقی‌، علی‌اشرف و ارژنگ، غلام‌رضا (1356). دستور. سال دوم آموزش متوسطه عمومی، رشته فرهنگ و ادب. انتشارات اقبال.
  صحرایی، رضا مراد(1399). زبان فارسی را چگونه آموزش دهیم. نشر نویسه پارسی.
  کشانی‌، خسرو (1372).  فرهنگ زانسو. تهران‌: مرکز نشر دانشگاهی‌.
  گلفام، ارسلان(1401). اصول دستور زبان. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
  مشکوه‌الدینی، مهدی (1386) . دستور زبان فارسی برپایه نظریه گشتاری. ویرایش دوم. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
   مشکوه‌الدینی، مهدی (1394). دستور زبان فارسی، واژگان و پیوندهای ساختی. سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
   ملکی مقدم, اردشیر, حق‌شناس,علی‌محمد و عامری,حیات . (1396). بررسی ساختار صرفی فعل فارسی در چارچوب نظریه کلمه و صیغگان. جستارهای زبانی. 8 (2) .277-307.
   قطره، فریبا (1386). مشخصه‌های تصریفی در زبان فارسی امروز. مجلة دستور. فرهنگستان زبان و ادب فارسی. ش. 3، ص52-81.
ناتل خانلری، پرویز(1372). دستور زبان فارسی. چاپ سیزدهم. انتشارات توس.
 
Aronoff, M. (1994). Morphology by Itself. MIT Press.
Aronoff, M. & K. Fudeman (2011). What is Morphology? 2nd ed. Blackwell.
Baerman, M. (2016). The Oxford Handbook of Inflection. M. Baerman (ed.). Online   
     Publication Date. Jan.2016.
Blevins, J. P. (2016). Inflectional Paradigms. In Matthew Baerman (ed.). The Oxford Handbook of Inflection. Oxford University Press.
Booij, G. (2012). The Grammar of Words: An Introduction to Linguistic Morphology. Oxford University Press.
Corbett, G. G. (2016). Morphomic splits. A. Luís & R. Bermúdez-Otero (eds.). Morpheme Debate. Oxford University Press. p. 64-88.
Haspelmath, M.  (2002). Understanding Morphology. Oxford University Press.
Lieber, R. (2009). Introducing Morphology. Cambridge University Press.
Mahootian, Sh. (1997). Persian. Routledge.
Mirhassani, Akbar (1382). A Contrastive Analysis of Persian and English Parts of Speech.   Zabankadeh.
Stump, G.  (2001). Inflectional Morphology: A Theory of Paradigm Structure. Cambridge University Press.
Stump, G. (2015). What are inflectional paradigms? In: Inflectional Paradigms: Content and
    Form at the Syntax-Morphology Interface. Cambridge Studies in Linguistics. Cambridge
    University Press. 2015, p. 8-30.