بررسی مفهوم کلمه در مطالعات صرفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

هیات علمی و استادیار زبان شناسی گروه انگلیسی، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم.

چکیده

کلمه به عنوان پویاترین واحد زبانی، ساختی بنیادین در نظام زبان است که مفهومی عام، اما به لحاظ نقشی و ساختاری دارای تنوع در زبان‌هاست. دراین راستا، این پژوهش به بررسی مفهوم کلمه پرداخته و به طور خاص، به دنبال پاسخ به این سوالات بوده است که واحد زبانیِ کلمه با تکیه بر معیارهای زبان‌شناختی چگونه معرفی ‌ و طبقه‌بندی می‌گردد که البته پاسخ‌ها با توجه به تحلیل انواع کلمات زبان فارسی ارائه گردید. این ‌پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی انجام شد و یافته‌های آن نشان داد که کلمه واحدی مستقل است که از یکپارچگی درونی برخوردار است و نمی‌توان جزئی را درون آن اضافه یا جزئی را از آن جدا کرد، زیرا کلمه ‌بودن آن از بین می‌رود یا غیردستوری می‌گردد. همچنین، دو نوع کلمه غیربسیط فارسی،مشتق ومرکب، معرفی و تحلیل گشتند. کلمه مشتق، از طریق فرایند وندافزایی اشتقاقی به یک پایه واژگانی خلق می‌شود و کلمه جدیدی با معنا و مقوله واژگانی جدیدی را خلق می‌کند. فرایند ترکیب هم کلمات مرکبی را می‌سازد که به طبقه‌‌های متفاوت تقسیم می‌شوند. در شمار متعددی از کلمات مرکب، رابطة میان دو جزء تشکیل دهنده کلمه از نوع مفعول یا قید نسبت به عنصر فعلی همراه آن است، یا رابطه هسته و وابسته میان اجزاء وجود دارد که معمولاً معانی ترکیب‌پذیر دارند. اما در موارد بسیاری دیگر، رابطه‌ خاصی میان اجزاء کلمه مرکب نیست و لذا، معنای کلمة مرکب ترکیب‌ناپذیر است. درمجموع، مفهوم کلمه را باید با توجه به ابعاد متفاوت ساختاری، معنایی و طبقه‌بندی‌های آن مطالعه کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


      منابع
ارکان، فائزه و حیدرپور بیدگلی، تهمینه(1399). صرف: مبانی نظری و کاربرد آن‌ها در تحلیل زبان فارسی.    
       تهران: انتشارات سمت.
انوری، حسن (1381). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: انتشارات سخن.
       روبینز، آر. اچ. (1967). تاریخ مختصر زبان‌شناسی. ترجمة علی محمد حق‌شناس،1370. تهران: نشر مرکز.
 دبیر‌مقدم، محمد(1395). زبان‌شناسی نظری: پیدایش و تکوین دستور زایشی، (ویراست سوم).تهران:     انتشارات سمت.
طباطبایی، علاء الدین(1376). فعل بسیط فارسی و واژه‌سازی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
--------------- (1382). اسم و صفت مرکب در زبان فارسی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
Anderson, S. R. (1992). A-Morphous Morphology. Cambridge: Cambridge University Press.  
Aronoff, M. & K. Fudeman (2011). What is Morphology?. 2nd   ed. Oxford: Blackwell.
Bauer, L. (1983). English Word-Formation. Cambridge: Cambridge University Press.
Booij, G. (2010). Construction Morphology. Oxford: Oxford University Press.
Carstairs-McCarthy, A. (1992). Current Morphology, London: Routledge.
Chomsky, N. (1965.( Aspects of the Theory of Syntax, Massachusetts: The MIT press.
__________ (1970). “Remarks on Nominalization”. In R. Jackobs & P. Rosenbaum (eds.), Readings in English Transformational Grammar, 184-221. Boston: Ginn.
Crystal, David (2008). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. 6th ed. New Jersey: Wiley-Blackwell.
Haspelmath, M. (2011). “The indeterminacy of word segmentation and the nature of morphology and syntax”, Folia Linguistica 45/1, 31-80.
____________ (2002). Understanding Morphology. Oxford: Oxford University Press.
 
Jensen, J. T. (1990). Morphology, Word Structure in Generative Grammar. Amsterdam: John   Benjamins.
Katamba F. & J. Stonham (2006). Morphology. 2nd ed. New York: Palgrave Macmillan.
Lieber, R. (2009). Introducing Morphology. Cambridge: Cambridge University Press.
Štekauer, P. (2015).” Derivational Paradigms”. In R. Lieber and P. Štekauer (Eds.), The Oxford  Handbook of Derivational Morphology. Oxford: Oxford University Press.