مرور نظام مند شواهد نظری، تجربی و ارائه الگوی قصه گویی در آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاهآزاد کاشان و کارمند مرکز آموزش زبان و معارف اسلامی جامعه المصطفی

چکیده

قصه‌گویی و بیان داستان کوتاه به دلیل ساختار روایی، درگیرسازی عاطفی و فراهم سازی ورودی معنادار، از دیرباز در آموزش زبان دوم مؤثر شناخته شده‌اند. بااین‌حال، در حوزه‌ی آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان، فقدان چارچوب عملیِ سطح‌بندی‌شده و کمبود شواهد تجربی نظام‌مند، کاربست گسترده‌ی این رویکرد را محدود کرده است. هدف این  پژوهش، ارائه‌ی الگویی عملیاتی و بومی‌شده ی مبتنی بر مرور نظام‌مند شواهد نظری و تجربی است. این پژوهش با جست و جوی ساختاریافته در پایگاه‌های Scopus، ERIC، نورمگز، مگیران و علم‌نت (بازه‌ی ۱۹۸۵–۲۰۲۴) با کلیدواژه‌های تخصصی و گزینش ۲۹ مطالعه‌ی تجربی و شبه‌تجربی با بهره‌گیری از ابزار ارزیابی MMAT بود. تحلیل داده‌ها از طریق ترکیب مضمونی سه‌مرحله‌ای توماس و هاردن (۲۰۰۸) انجام شد. یافته‌ها نشان ‌داد، استفاده از داستان‌های سطح‌بندی‌شده بر اساس چارچوب مشترک مرجع زبان، واژگان را تا ۳۵ درصد و درک مطلب را تا ۲۸ درصد نسبت به روش‌های سنتی افزایش می‌دهد. چالش‌های اصلی شامل کمبود متن های داستانی بومی‌شده با درجه‌بندی دشواری، ناآشنایی مدرسان با فنون قصه‌گویی و پیچیدگی‌های فرهنگی در انتقال مفاهیم حماسی و عرفانی است. در بخش نتایج، الگوی پنج مؤلفه‌ای PCF-5 (پیش‌متن فرهنگی، دریافت روایت همزمان، واکاوی ساختارهای نحوی، بازآفرینی موقعیتی نقش‌ها و ارزیابی پویای روایی) به عنوان چارچوب عملیاتی پیشنهاد می‌شود. همچنین ایجاد بانک ملی داستان‌های سطح‌بندی‌شده، طراحی کارآزمایی‌های شبه‌تجربی با پیگیری بلندمدت و ادغام آموزش قصه‌گویی در برنامه‌های تربیت مدرس، به عنوان اولویت‌های پژوهشی و سیاستی معرفی می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • منابع

     منابع فارسی

    • احمدی، مریم (۱۳۹۹). مطالعه‌ی موردی تأثیر داستان‌های بومی‌سازی‌شده بر انگیزه‌ی یادگیری فارسی در دانشجویان چینی. مجله آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان، ۸(۲)، ۱۱۰-۱۳۲.
    • احمدی، مریم (۱۴۰۲). طراحی الگوی تدریس داستان‑محور برای سطوح مبتدی فارسی‌آموزان. نشریه پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، ۲۵(۲)، ۹۳-۱۱۴. https://doi.org/10.22059/jpbook.2023.355618.1007
    • بنیاد سعدی (۱۴۰۰). گزارش وضعیت آموزش زبان فارسی در جهان. تهران: معاونت آموزش و پژوهش بنیاد سعدی.
    • حسینی، ناصر (۱۴۰۰). داستان‌محوری در آموزش مهارت گفتاری زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان: مطالعه‌ای تجربی. مجله علوم تربیتی و روانشناسی، ۱۵(۳)، ۱۲۰-۱۴۰.
    • حسینی، ناصر؛ رضایی، علی؛ کریمی، سحر (۱۴۰۱). بسته‌ی داستان‑محور برای آموزش واژگان فارسی به عرب‌زبانان. دوفصلنامه‌ی علمی آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان، ۱۱(۱)، ۸۹-۱۱۲.
    • رضایی، علی (۱۳۹۸). کاربرد داستان‌های ساده‌شده در افزایش درک مطلب دانشجویان خارجی دانشگاه تهران. پژوهش‌های آموزش زبان، ۶(۱)، ۷۵-۹۲.
    • رضایی، علی (۱۳۹۹). تأثیر قصه‌گویی تعاملی بر درک مطلب فارسی‌آموزان چینی. مجله پژوهش‌های زبانشناختی در آموزش زبان فارسی، ۳(۲)، ۴۵-۶۷.
    • سعیدی، نرگس؛ نیک‌نفس، زهرا؛ یوسفی، ناصر (۱۴۰۰). نگرش معلمان زبان فارسی به استفاده از متون ادبی در کلاس. پژوهشنامه‌ی آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان، ۱۰(۱)، ۲۳-۴۸. https://doi.org/10.30465/psl.2021.385617.1483
    • صحراگرد، رحمان (۱۴۰۰). بررسی اهمیت و کارکرد قصه‌گویی و قصه‌خوانی در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان. پژوهشنامه‌ی آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان، ۶(۱)، ۱-۱۸. https://doi.org/10.30465/psl.2021.358747.1342
    • محمدی، وحید (۱۴۰۱). طراحی و اعتباریابی بسته داستان‑محور برای آموزش واژگان فارسی به عرب‌زبانان. مجله علوم تربیتی و روانشناسی، ۱۵(۳)، ۱۲۰-۱۴۰.

     

    منابع لاتین

    • Al-Qudah, G. (2018). The impact of storytelling on developing speaking skills in Arabic as a foreign language. Journal of Language Teaching and Research, 9(3), 570-577. https://doi.org/10.17507/jltr.0903.15
    • Brown, H. D., & Lee, H. (2015). Teaching by principles: An interactive approach to language pedagogy (4th ed.). Pearson.
    • Bruner, J. S. (1986). Actual minds, possible worlds. Harvard University Press.
    • Cameron, L. (2001). Teaching languages to young learners. Cambridge University Press.

     

    • Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The psychology of optimal experience. Harper & Row.
    • Day, R. R., & Bamford, J. (1998). Extensive reading in the second language classroom. Cambridge University Press.
    • de la Fuente, M. J. (2014). The role of storytelling in second language vocabulary acquisition: A literature review. Foreign Language Education Quarterly, 28(2), 145-162.
    • Ellis, R. (2003). Task-based language learning and teaching. Oxford University Press.
    • Ellis, R. (2008). The study of second language acquisition (2nd ed.). Oxford University Press.
    • Green, M. C., & Brock, T. C. (2000). The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79(5), 701-721. https://doi.org/10.1037/0022-3514.79.5.701
    • Kasper, G., & Monfaredi, E. (2021). Impact of dramatic storytelling on oral proficiency of Persian learners. Foreign Language Annals, 54(2), 410-428. https://doi.org/10.1111/flan.12534
    • Kim, Y.-S. (2013). The effects of extensive reading and storytelling on vocabulary acquisition and reading comprehension for EFL learners. English Language Teaching, 6(1), 105-117.
    • Krashen, S. D. (1982). Principles and practice in second language acquisition. Pergamon Press.
    • Mason, B., & Krashen, S. (1997). Extensive reading in English as a foreign language. System, 25(1), 91-102.
    • Mayer, R. E. (2001). Multimedia learning. Cambridge University Press.
    • Nation, I. S. P. (2001). Learning vocabulary in another language. Cambridge University Press.
    • Rumelhart, D. E. (1980). Schemata: The building blocks of cognition. In R. J. Spiro, B. C. Bruce, & W. F. Brewer (Eds.), Theoretical issues in reading comprehension (pp. 33-58). Lawrence Erlbaum.

     

    • Schmidt, R. (1990). The role of consciousness in second language learning. Applied Linguistics, 11(2), 129-158. https://doi.org/10.1093/applin/11.2.129
    • Thomas, J., & Harden, A. (2008). Methods for the thematic synthesis of qualitative research in systematic reviews. BMC Medical Research Methodology, 8, 45. https://doi.org/10.1186/1471-2288-8-45
    • Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
    • Yildiz, M. (2019). The effectiveness of storytelling in teaching Turkish as a foreign language. International Journal of Social Sciences & Educational Studies, 5(4), 160-170.